غذای ماهی قزل آلا چیست ؛ هر آنچه باید بدانید

غذای ماهی قزل آلا

مقدمه ای بر تغذیه قزل آلا

غذا، شیوه غذادهی،مقدار غذای مصرفی و تهیه غذای مناسب  یکی از موضوعات مهم در حوزه ی تکثیر و پرورش به شمار میاید زیرا بدون تغذیه صحیح و مناسب، تولید موفقیت آمیز و سود آور امکان پذیر نمی باشد. حوزه ی تغذیه از اهیمت بسیار بالایی برخوردار است چرا که حدود  50% از  هزینه تکثیر و پرورش  را به خود اختصاص میدهد.

ماهی قزل آلا از خانواده آزاد ماهیان و جزء ماهیان سرد آبی است که گونه ی پرورشی آن در کشور ما قزل آلا رنگین کمان می باشد. برای تکثیر و پرورش قزل آلا دانستن اصول غذادهی و اجزا لیست غذای ماهی قزل آلا از اهمیت بالایی برخوردار است.

غذای ماهی قزل الا چیست؟

برای پاسخ به سوال ” غذای ماهی قزل آلا چیست ” ما تغذیه ی این گونه را از دو جنبه ی طبیعی و پرورشی بررسی میکنیم :

  غذای ماهی قزل آلا بسته به محیط زندگی خود در طبیعت می تواند از  حشرات، سخت پوستان، ماهی های کوچک باشد.

  اما در پرورش و محیط مصنوعی ، ماهی قزل آلا به دو صورت دستی و مکانیکی میتواند غذا گیری کند.

روش غذادهی دستی وابسته به حضور کارگر در محیط میباشد و از این رو ما مشکلاتی از جمله عدم توزیع یکسان غذا،اتلاف غذا در محیط ،عدم غذاگیری یکسان گونه،تفاوت در سایز و اندازه گونه و…را داریم اما نباید از مزیت مهم این روش که مشاده ی سلامت گونه در فواصل کوتاه است غافل شد.

اما در روش مکانیکی ما مزیت  غذا دهی به صورت یکسان و کاهش هزینه به دلیل بی نیاز بودن این روش از نیروی انسانی را داریم .

شناخت تغذیه ای ماهی به منظور شناخت مکانیزم هضم و جذب و ارزیابی نیازمندی های غذایی ماهی لازم و ضروری  است پس بهتر است بدانیم که :

مهم ترین  اجزای وعده غذایی ماهیان گوشتخوار از جمله ماهی قزل آلا رنگین کمان پنج ماده اصلی پروتئین ،لیپید،کربوهیدرات،مواد معدنی و ویتامین ها می باشند.

پروتئین:

اصلی ترین ماده غذایی برای ماهیان گوشتخوار پروتئین می باشد .پروتئین از اجزای کوچکتری به نام آمینو اسید(اسید آمینه) است. برخی از آمینو اسید ها در بدن ماهی قزل آلا ساخته میشود مانند آلانین و پرولین که به آنها آمینو اسید ها غیر ضروری گفته می شود، اما تعدادی از آمینو اسید ها وجود دارد که ماهی قادر به ساخت آن در بدن خود نبوده و باید با غذا گیری آنها را تامین کند که به آنها آمینو اسید ضروری میگویند.

عوارض مختلف کمبود انواع از آمینو اسید های ضروری  در جیره غذایی ماهی قزل آلا عبارت است از:

  • اختلال در رشد ماهی ها و رشد ناکافی آنها
  • کاهش بازده تبدیل غذای مصرفی به گوشت ماهی
  • بی اشتهایی
  • کم خونی
  • اختلال در هضم و جذب غذا
  • خوردگی باله ها
  • انحراف ستون مهره ها
  • ایجاد حالت آب مرواریدی در چشم

چربی ها یا لیپید ها:

در غذا هایی که برای ماهی ها مورد استفاده قرار میگیرد از چربی های ساده که بنیان گلیسترول دارند از جمله تری گلیسیرید ها، چربی ها و روغن ها استفاده میشود.

نقش چربی ها در تامین انرژی و اسید های چرب ضروریست. عوارض کبود چربی در جیره غذایی عبارت است از:

  • افزایش میزان آب در عضلات
  • افزایش حساسیت ماهی به پوسیدگی باله دمی
  • کم خونی
  • ضایعات و اختلالات کبدی
  • کاهش تخم گشایی در تکثیر ماهی قزل آلا
  • کاهش درصد بقاب لارو های این ماهی

قندها(کربوهیدرات):

کربوهیدرات ها در چرخه ی تولید گلوکز و انرژی نقش دارند،زمانی کربوهیدرات برای تامین انرژی مورد استفاده قرار میگیردکه ماهی به علت عدم تعادل جیره غذایی نتواند از پروتئین و چربی استفاده کند .

مزیت استفاده از کربوهیدرات شامل قیمت مناسب، منبع مناسب برای  تولید انرژی و اهمیت در پلت کردن غذا است.

ویتامین:

 وجود ویتامین ها در جیره غذایی ماهی به مقادیر کمی ضرورت دارد، ویتامین ها در انجام اعمال حیاتی بدن از جمله سوخت و ساز چربی ها نقش بسیار مهمی را ایفا میکنند.

 مقداری از ویتامین هایی که به جیره ی غذایی اضافه میشود دفع شده، مقداری تغییر شکل یافته و مقداری نیز به مواد دیگر تبدیل می شود.

 به صورت کلی ویتامین ها به دو دسته مهم  ویتامین های محلول در آب شامل C,B ویتامین های در چربی شاملA,D,E,K تقسیم میشوند.

عوارض کمبود ویتامین در جیره غذایی عبارت است از:

  • حالت شنای غیر طبیعی
  • بی اشتهایی
  • کاهش رشد
  • کاهش بازده تبدیل غذا به گوشت (کاهش بازده رشد ماهی)
  • افزایش حساسیت عصبی
  • تیره شدن رنگ بدن (مرگ سیاه)
  • نرمی استخوان
  • بیرون زدن کره چشم
  • بی رنگ شدن آبشش ها
  • ·          ایجاد اختلال و پوسیدگی در آبشش ها
  • کاهش میزان تخم ریزی در ماهی ماده
  • آب آوردگی شکم
  • افزایش حساسیت نور
  • آفتاب سوختگی
  • تحلیل رفتن ماهیچه ها
  • خونریزی در کلیه ها
  • تشنجات صرع مانند

البته مصرف بیش از حد ویتامین ها نیز میتواند مشکلاتی را به وجود آورد.

مواد معدنی:

ماهی توانایی دریافت مواد معدنی را از طریق غذا،آبشش و پوست ناحیه شکمی دارد.

مواد معدنی در تنظیم فشار اسمزی نقش مهمی دارد البته فشار اسمزی در ماهیان آب شیرین و ماهیان آب شور تفاوت دارد. در آب شیرین تراکم مواد معدنی در داخل بدن ماهی بیشتر از خارج بدن است و در نتیجه آب به داخل بدن ماهی آمده و ماهی مواد معدنی را دفع می کند، در این حالت آبشش ها همواره به طور فعال نمک ها و املاح را وارد بدن میکنند .

بر این اساس به دلیل کمیابی مواد معدنی در آب  شیرین بایستی مواد معدنی را در جیره غذایی ماهیان آب شیرین اضافه نمود.

مواد معدنی که وجود آنها در جیره غذایی ماهی قزل آلا ضرورت دارد عبارت است از:

کلسیم(Ca)، فسفر(P)، منیزیم(Mg)، آهن(Fe)، روی(Zn)

مهمترین مواد معدنی موجود در جیره غذایی این گونه کلسیم و فسفر می باشد که تحت عنوان سازنده استخوان مطرح هستند و به ترتیب 24/0 و7/0 درصد از جیره غذایی ماهی را شامل میشوند.

بین میزان کلسیم و  فسفر در ماهیان ارتباطی وجود ندارد اما مصرف بالای کلسیم میتواند بر روی سایر مواد معدنی تاثیر بگذارد.

موارد دیگر اهمیت ناچیزی در جیره غذایی دارند و قابل چشم پوشی هستند.

برای تامین کلسیم موادی مانند پوست تخم مرغ،حلزون،کربنات کلسیم ،پودر استخوان و صدف ها را پس از عمل آوردن جیره غذایی مورد استفاده قرار داد .

اما مقدار مصرف فسفر در غذا، بستگی به تاثیرات فسفر در پساب های خروجی مزارع برای کشاورزی دارد و اگر اراضی کشاورزی از لحاظ مواد معدنی فقیر باشند مشکلی ایجاد نمی شود ولی اگر آب موجود در اراضی دارای مواد معدنی فراوان مانند فسفر باشد آلودگی ایجاد میشود.

از کل فسفری که ماهی استفاده میکند 25 درصد آن جذب و 75 درصد آن دفع می شود.

 منابع تامین مواد معدنی مورد نیاز ماهی قزل آلا شامل: پودر استخوان، پودر صدف و ارد ماهیست.

 عوارض وجود بیش از حد مواد معدنی در جیره غذایی این گونه عبارت است از:

  • کاهش رشد
  • ضریب تبدیل غذایی نا مناسب
  • انحنای استخوان ها
  • ·          ستون مهره ها
  • سیاهی دم
  • کم خونی
  • فساد باله دمی

و برخی عوارض کمبود عناصر معدنی در جیره غذایی نیز عبارت است از:

  • کاهش رشد
  • کاهش سختی استخخوان ها
  • برهم خوردن PHمایعات بدن
  • ایجاد اختلال در تبادل آب بین ماهی و محیط اطراف
  • ایجاد بی نظمی در هضم غذا در دستگاه گوارش و مشکلاتی از این قبیل
  • بی اشتهایی
  • کاهش راندمان تبدیل غذا به گوشت
  • آب مروارید در چشم
  • سستی و بیحالی ماهی
  • کج شدن یا انحنای ستون مهره ها

علاوه بر پنج ماده اصلی مذکور در تشکیل جیره غذای ماهی مواد بدون ارزش غذایی دیگری نیز در جیره ی غذایی و لیست غذایی ماهی قزل آلا و دیگر ماهیان گوشتخوار وجود دارد از جمله آب، هم بندها، فیبرها، آنتی اکسیدان ها و رنگدانه ها.

یک فرمول جیره ی غذایی پیشنهادی مولدین قزل آلا رنگین کمان

اقلام غذاییدرصد در جیرهپروتئین خامچربی
پودرماهی208/122
کنجاله سویا189/736/0
آرد گندم202/23/0
پروتک73/3
پودر گوشت65/308/1
پودر خون54/32/0
سبوس گندم112/251/0
روغن44
افزودنی3
جمع1003/3518/8
جدول مواد اولیه غذای قزل آلا

اشکال مختلف غذای قزل آلا

در راستای موضوع انتخاب غذای مناسب دانستن” اشکال مختلف غذا” برای آبزیان پرورشی میتوانند از اهمیت بالایی برخوردار باشد:

(1 غذای تر:

غذا هایی با رطوبت بین 45-75درصد که از مواد اولیه با رطوبت زیاد از جمله ماهیان بی ارزش ،ضایعات ماهی و صنایع شیلاتی،ضایعات کشتارگاهی و… تهیه میشود.

این نوع از غذا به صورت روزانه تهیه شده و بیشتر به مصرف ماهیان گوشتخوار از جمله قزل آلا می رسد.

(2 غذاهای مرطوب

غذاهایی با رطوبت بین 45-25 درصدکه از موادد اولیه غذای تر و موادی مانند آرد غلات تهیه میشود.

(3 غذای نیمه رطوبتی

غذاهایی با رطوبت بین 25-15 درصد که از مواد اولیه با رطوبت بالا کمتر بهره مند هستند.

غذاهای تر و مرطوب به عنوان غذا های خوشخوراک در پرورش بسیاری از گونه ها مورد استفاده قرار میگرد زیرا دارای بافت نرم وکارایی نسبتا خوبی هستند.

استفاده از این غذاها باعث برخی مشکلات و مستلزم رعایت قواعدی هم میشوند از جمله:

  1. حمل و نقل و نگهداری آنها لزوما باید در سرما باشد که تا درزمان مصرف فاسد نشوند.
  2. امکان برنامه ریزی برای تهیه این نوع غذا کم است.
  3. امکان آلودگی مواد اولیه به ویژه ضایعات شیلاتی و کشتارگاهی زیاد است.
  4. حمل و نقل و نگهداری نامناسب این نوع غذاها باعث از بین رفتن برخی مواد ضروری از جمله ویتامین ها و چربی های ناپایدار خاص میشود و محل مساعدی برای انتشار قارچ ها و باکتری ها ایجادمیکند.
  5. این گونه از غذا ها بر کیفیت آب اثر نامطلوب بر جای می گذارند.

(4 غذا های خشک :

غذاهای خشک رطوبتی بین 13-7 درصد دارند .این نوع غذا دارای ساهت و حمل و نقل نسبتا ساده هستند و به راحتی میتوان در استخر های بزرگ از آنها استفاده کرد.

این نوع غذا شامل مزایایی چون مواد اولیه گوناگون با مشخصات غذایی ویژه، امکان کنترل کیفیت، هزینه پایین و برنامه ریزی غذایی، ضریب تبدیل پایین و کم حجم و … میباشد.

غذاهای خشک را میتواند در اندازه های مختلف که مناسب نیاز های گونه  های های پرورشی مختلف باشد تولید کرد و هم چنین میتوان  غذاهای خشک که دارای دارو های خاص مانند آنتی بیوتیک ها و یا انواع هرمون های و افزودنی های مجاز دیگر باشند را هم تولید کرد.

غذاهای خشک را می توان با استفاده از مواد اولیه خشک و هم با مخلوطی از مواد اولیه خشک و مرطوب به صورت آرد، پلت، دانه دانه(گرانول)، ورقه ای و… تولید کرد.

آرد یا پودر، مخلوط ساده ای از مواد اولیه خشک خرد شده است که می توان آن را پیش از غذادهی به استخر به صورت خمیری یا گلوله ای شکل تبدیل کرد.

شکل آرد یا پودر به علت ماندگاری کم در آب و سست شدن در آب حل شده و در کیفیت آب مشکلاتی به وجود می آورد.

معمولا در تغذیه آبزیان پرورشی در ایران از پلت استفاده میشود.

انواع غذا های ماهی قزل آلا:

به طور کلی میتوان تغذیه ماهی قزل آلا را در سایز های زیر در مزارع تکثیر، پرورش و نگهداری نمود. بهترین شیوه تولید خوراک مورد نیاز آبزیان در کارخانه های مجهز به سیستم اکسترودر انجام شده و همچنین حوزه تامین خوراک آبزیان از جمله مهمترین عامل تاثیر گذار در هزینه کل پرورش بوده و کیفیت آن تاثیر قابل توجهی در طول دوره پرورش و بازدهی مزارع پرورش ماهی دارد.

مهمترین عامل تشکیل غذای ماهیان اندازه و سایز و درصد پروتئین در جیره می باشد که انرژی ماهی را تامین می کنداز جمله:

غذای آغازین(SFT):با میزان پروتئین 50-45 درصد

غذای پیش پرواری(FFT): با میزان پروتئین 45-40درصد

غذای پرواری (GFT):با میزان پروتئین 45-40درصد

غذای مولدین (BFT):با میزان پروتئین 50-40درصد

خوراک اکسترودر ماهی قزل آلا (جدول آنالیز شیمیایی)
خوراک اکسترودر ماهی قزل آلا (جدول آنالیز شیمیایی)
(فرمول ویژه آبزیبان)

جیره نویسی:

جیره ای ایده آل است که کمترین مقدار قیمت را داشته باشد و با آن بتوان حداکثر تولید را به دست آورد.

بنابراین قیمت به ازاء هر واحد تولید ،تعیین کننده اصلی وعده های موجود در یک جیره می باشد.

برای تنظیم فرمول یک جیره اقتصادی 4 مرحله زیر را باید در نظر داشت :

1. تامین احتیاجات آبزی مورد نظر از جمله احتیاجات موادمعدنی (کلسیم(Ca) ، فسفر(P) ، منیزیم(Mg) ،آهن(Fe)، روی(Zn) احتیاجات پروتئینی، احتیاجات اسید های چربی ضروری، احتیاجات ویتامینی (A,C,E, B,D,K)، احتیاجات انرژی و دیگر احتیاجات مورد نیاز و همچنین عوامل موثر در تعیین احتیاجات غذایی نیز باید مورد توجه قرار داد مثل سن،وزن،عوامل محیطی،نوع تولید و…

2. در جیره آبزیان پرورشی،ماده خشک(DM) ،پروتئین خام(DE) ،کربوهیدرات،فیبر خام(Ash)،چربی خام، (EE) انرژی قابل هضم (DE)انرژی متابولیکی(ME)، خاکستر(Ash)، فسفر(P)، کلسیم(Ca)،پ تاسیم(K)، سدیم(Na)، آرژنین(Arg)، سیستئین(Cyc)، میتونین(Met)، لیزین (Lys)، ویتامینA، ویتامین،E، ویتامینD، ویتامینC،کوبالامین(12B)، پیردوکسین(6B) و اسید لینولئیک معیار هایی هیتند که معمولا در جیره نویسی و فرمول کردن غذا مورد توجه قرار می گیرند.

3. قیمت خوراک، هزینه عمل آوری،حمل و نقل و انبار باید مشخص باشد و  به مسئله مدیریتی نگه داری غذا ها توجه نمود. برای مثال خوراک های دارای چربی زیادی باید با آنتی اکسیدان مخلوط گردد و برخی غذا ها نیاز به انبار خنک و خشک دارند.

4. محدودیت هر یک از اجزاء جیره را در نظر بگیرید و  به هدف نهایی جیره نویسی که تنظیم جیره ای است که با آن تولید هر واحد قیمت حداقل را داشته باشد توجه کنید.

 قبل از اقدام به جیره نویسی برای آبزیان پرورشی شخص باید اطلاعات کافی از فیزیولوژی دستگاه گوارش و چگونگی هضم و جذب مواد غذایی در گونه مورد نظر را داشته باشد و به اصول تغذیه و مدیریت آبزیان،خوراک ها،نحوه غذادهی و قیمت خوراک ها توجه داشته باشد.

هدف از جیره نویسی:

هدف از جیره نویسی تامین نیاز های غذایی گونه پرورشی است.

 نیازمند های غذایی همچون نیاز های پرورش لارو و نیازمند های پرواری و همچنین ارزش مواد غذایی به صورت تئوریک ثابت است و آنچه تغییر میکند نیازمندی ها است.

هدف از نیازهای غذایی گونه ها شامل:1 .حداکثر تولید مثل 2. حداقل استرس 3.حداکثر تولید مثل 4.حداکثر کیفیت از جنبه های مختلف 5.حداقل قیمت تمام شده ی جیره و محصول غذایی 6.حداقل آلودگی های زیستی7.حداقل اتلاف مواد غذایی در مراحل مختلف 8.حداقل نیرو مورد نیاز برای ساخت غذا 9.حداکثر سود و منافع تولید کننده .

کیفیت جیره:

کیفیت جیره وابسته به کیفیت و کمیت ماده خام و شرایط فرآوری و طول نگهداری آنها است.

جیره مورد نظر باید دارای تعادل ترکیبات غذایی باشد و علاوه بر آن باید در آب پایدار، جاذب و خوش خوراک باشد و اندازه ذرات آن با مراحل مختلف رشد متناسب باشد.کیفیت پایین جیره می تواند ناشی از موارد ذیل باشد:

-مواد خام با کیفیت پایین

-فزودن اوره

-بالابردن خاکستر محلول در اسید که نماینگر وجود ماسه و سیلیکا است

-مقادیر بالای خاکستر

– به کارگیری چربیهای فاسد

– عدم کفایت مقادیر و ویتامین های مکمل

– مقادیر پایین اسید های پرب به شدت غیر اشباع

-مقادیر پایین آمینو اسید ضروری و عدم تعادل نسبت به کلسیم به فسفر

– حضور عوامل ضد تغذیه ای

– نگهداری طولانی مدت جیره موجب کاهش کیفیت غذایی جیره می گردد

– مقادیر بالای رطوبت (بیش از 13%)

– مقادیر بالای نمک

میزان غذادهی قزل آلا:

برای پرورش ماهی قزل آلا به طور کلی سه نوع جیره مورد استفاده قرار میگیرد :

  1. غذای آغازی(SFT): غذا در این مرحله دارای پروتئین بالا و به صورت خرده یا گرانول بوده و نهایتا تا وزن پنج گرم از این غذا استفاده میکنند و تعداد دفعات غذادهی در این مرحله به دلیل کوچک بودن دستگاه گوارش ماهی بالا میباشد . تقریبا غذای اغازی در سه اندازه مختلف تهیه میشود.
  2. غذای رشد(FFT) :میزان پروتئین در غذای رشد کمتر از غذای آغازی است این غذا به صورت پلت یا اکسترودر بوده و قطر ذرات آن حدود 5/2 میلیمتر است و از وزن 5 تا 30 گرم به تعداد حدود 5 مرتبه در روز استفاده میشود .این غذا نیز در دو سایز
  3. غذای پرواری(GFT) : از مشخصات این غذا نیز کاهش  میزان پروتئین ، افزایش درصد فیبر خام و افزایش قطر پلت متناسب با اندازه ماهی است قطر ذرات آن بیش از 3 میلیمتر است و  برای وزن 30گرم به بالا مورد استفاده قرار میگیرد .با افزایش وزن ماهی تعداد دفعات غذا دهی به 2-4 مرتبه در روز کاهش میابد .
جدول میزان غذادهی روزانه قزل آلا

نگهداری صحیح خوراک ماهی:

محیط انبار غذا باید خنک و خشک باشد و بهه درستی تهیه شود تا دمای درون کیسه های خوراک ماهی ثابت بماند.

کیسه های خوراک ماهی باید روی پالت های چوبی یا پلاستیکی قرار داده شوند

کیسه های خوراک ماهی نباید مستقیما با کف سیمانی تماس داشته باشند

کیسه های خوراک باید از دیوار های انبار حدود 50 سانتی متر فاصله داشته باشند

کیسه های خوراک ماهی چیده شده بر روی پالت های ردیف های دوتایی باید حداقل 1متر با یکدیگر فاصله داشته باشند

محیط انبار باید به دور از تابش خورشید باشد

از نفوذ رطوبت به محیط انبار باید جلوگیری نمود

از چیدن کیسه های خوراک ماهی در جوار مواد شیمیایی بودار باید خودداری نمود

کیسه های خوراک ماهی پاره شده باید در اولین فرصت مورد مصرف قرار گیرند

خوراک ماهی مورد نیاز باید به صورت ماهانه تهیه و مصرف شود و از زمان تولید حداکثر تا 3 ماه بیشتر نباید در انبار نگهداری نمود

محیط انبار باید هر 6 ماه یک بار نظافت و ضد عفونی شود.

منابع:

http://www.fao.org/fishery/culturedspecies/Salmo_salar/en

https://www.researchgate.net/publication/225797358_Perspectives_on_Salmon_Feed_A_Deliberative_Assessment_of_Several_Alternative_Feed_Resources

https://www.researchgate.net/publication/238363678_Feeding_Aquaculture_Growth_through_Globalization_Exploitation_of_Marine_Ecosystems_for_Fishmeal

https://www.stockholmresilience.org/publications/publications/2009-12-22-feeding-aquaculture-growth-through-globalization-exploitation-of-marine-ecosystems-for-fishmeal.html

https://www.sciencedirect.com/journal/global-environmental-change/vol/17/issue/2

Norwegian Scientific Committee for Food Safety. (2009). Criteria for safe use of plant ingredients in diets

for aquacultured fish. Opinion of the Panel on Animal Feed of the Norwegian Scientific Committee

https://sjomatnorge.no/app/uploads/2014/04/QA_om_fiskefor_NO.pdf

موضوعات مرتبط :

این مطلب چقدر مفید بود؟

برای امتیاز دادن روی ستاره کلیک کنید

سوالی دارید؟ از کارشناسان ما بپرسید

همین حالا با شماره 09114646386 تماس بگیرید.

در بحث‌‌ پیرامون این مطلب شرکت کنید!

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این زمینه را پر کنید
این زمینه را پر کنید
لطفاً یک نشانی ایمیل معتبر بنویسید.
شما برای ادامه باید با شرایط موافقت کنید

دسته بندی ها

موضوعات پیشنهادی

پربازدیدترین مطالب

فهرست