بیماری های ماهی کپور

بیماری ماهی کپور

کپورماهیان از محبوب ترین ماهیان پرورشی گرم آبی در ایران هستند. از دلایل این محبوبیت مقاومت بالای کپورماهیان در برابر ناملایمات محیطی است. ویژگی یاد شده دال بر جان سختی این گونه است. با وجود جان سختی کپورماهیان، برای اینکه بتوانیم حداکثر سود را از پرورش آن داشته باشیم، باید از کوچک ترین ضرر ها جلوگیری کنیم که اصلی ترین این راه ها، آگاهی از بیماری هایی است که کپورماهیان را تحت شعاع قرار می دهد. ما در این نوشتار به بررسی 4 بیماری از مهم ترین بیماری هایی که ممکن است در استخر هر پرورش دهنده ای رخ دهد، می پردازیم.

بیماری آبله کپورماهیان

آبله کپور معمولا بیش از آنکه برای کپورماهیان مضر باشد ناخوشایند است. ضایعات می توانند در تمام سطح خارجی بدن ماهی ایجاد شوند، البته معمولاً روی باله ها ایجاد می گردند. در ابتدای بیماری آبله کپور شاهد ضایعات صاف و شفاف هستیم، اما در ادامه، آنها می توانند در روی بدن، ضخیم تر گردند. رنگ این ضایعات شیری تا خاکستری مایل به سفید است و ممکن است در بدن کپورماهیان ایجاد زخم کنند. در موارد شدید، ضایعات منفرد می توانند رشد کنند و به هم بپیوندند و قسمت زیادی از سطح بدن را بپوشانند، اما به ندرت میتوانند کل بدن ماهیان را بپوشانند. آبله کپور به طور معمول ماهی را نمی کشد و حتی اگر عفونت فقط به نواحی کوچکی از بدن حمله کند، ماهی آزار چندانی نخواهد دید. با این حال، ضایعات پوشاننده دهان یا آبشش، ممکن است مانع از تغذیه یا تنفس کپورماهیان شود و منجر به آزار و اذیت ماهیان گردد. شواهدی وجود دارد که نشان می دهد تعداد سلول های تولید کننده مخاط در اثر این بیماری در کپورماهیان کاهش می یابد. در موارد شدید، بیماری آبله کپور رشد طبیعی کپورماهیان را تحت تأثیر قرار می دهد و ممکن است پوست در کپورماهیان نازک شده و اسکلت و استخوان در اثر آن آسیب ببیند.

بیماری آبله کپور در واقع آبله نیست. این فقط یک ویروس هرپس است که باعث رشد غیرطبیعی سلول های پوستی می شود و شباهت بسیاری به زگیل در انسان دارد. بیماری آبله کپور یک ایراد ظاهری بی ضرر است که در ماهیان کوی نیز بسیار رایج است. این بیماری بسیار تحت تاثیر دمای آب است زیرا اغلب اوقات فقط در آب سرد یا افت دمای آب، خود را بروز می دهد، اما با گرم شدن آب ناپدید می گردد.

متداول ترین صورت ظاهر شدن بیماری آبله کپور به صورت توده های سفید تا صورتی روی باله ها، دم ها یا بدن کپورماهیان است. از آنجا که این آبله کپور، یک بیماری مسری است، در صورتی که تراکم ماهیان استخر زیاد نباشد، یک تهدید به حساب نمی آید. حداقل نه به اندازه ای که ارزش جدا کردن ماهی آلوده به ویروس آبله کپور را از بقیه ماهیان حاضر در استخر پرورش، داشته باشد. اما با افزایش تراکم کپورماهیان و با افزایش بار ارگانیک، احتمال سرایت آن افزایش می یابد. بدین صورت که به دلیل افزایش تماس ماهیان با یکدیگر، بیماری آبله کپور در سطح استخر پخش می گردد.

موارد نادری از ماهی ها وجود دارد که این ضایعات حاصل از بیماری آبله کپور را در تمام بدن خود می گیرند و هرگز از بین نمی روند و به مرور زمان بر تعداد آنها افزوده می شود. این موارد بسیار نادر هستند. این موارد نادر اغلب به دلیل شرایط محیطی ایجاد شده است بنابر این توصیه می گردد آب خود را تمیز نگه دارید. توصیه نمی گردد در این موارد نادر، این ضایعات را بردارید، زیرا ممکن است آسیب بیشتری به ماهی وارد گردد.

راه کار های پیشگیری از بیماری آبله کپور

هیچ درمان قطعی ای برای آبله کپور وجود ندارد. کیفیت خوب آب بهترین راه برای جلوگیری از شیوع این بیماری است. دمای آب یک عامل کلیدی برای ایجاد عفونت آبله کپور است، اگرچه کپورماهیان در هنگام استرس و قرارگیری در شرایط نا مناسب محیطی بیشتر در معرض ابتلا این بیماری قرار می گیرند. . اقدامات زیر نیز در کاهش بروز آبله کپور مفید خواهد بود:

  • کاهش عوامل استرس زا محیطی از جمله تراکم بالا، زیستگاه ضعیف و کیفیت پایین آب
  • مدیریت دقیق سطح ذخایر و پایین نگه داشتن تراکم ذخایر

ذخایر زیاد ماهی باعث ایجاد استرس در ماهی ها می شود و آنها را در برابر عفونت بیشتر مستعد می کند.

  • نظارت منظم بر کیفیت آب – کاهش دمای آب

این عامل اغلب یکی از دلایل آبله کپور است. دمای آب را به طور قطع نمی توان در استخر های پرورشی کنترل کرد، اما نظارت منظم بر کیفیت آب (میزان اکسیژن محلول، pH و آمونیاک) می تواند برای جلوگیری از بروز بیماری ها، مفید باشد.

بیماری ویرمی بهاره کپور ماهیان

در سال های اخیر و در سطح دنیا تلاشهای بسیار گسترده ای در زمینه آموزش پرورش ماهی کپور و گونه های دیگر برای برآوردن و رسیدگی به نیازهای جوامع در حال رشد به عمل می آید. در بسیاری از کشورها، خصوصا کشورها و مناطقی که درجه حرارت فصل تابستان شان 15 الی 30 درجه سانتی گراد است، پیشرفت های چشمگیری در زمینه راه اندازی استخر پرورش ماهی کپور صورت گرفته و به طبع، مشاوره پرورش ماهی کپور نیز شغلی بسیار کارآمد و مورد نیاز است. در حال حاضر پرورش متراکم کپور را می توان در مناطق سردتر و در حوالی نیروگاه ها و کارخانجات بزرگ، و به طور کلی مناطقی که حرارت ضایعاتی آنها موجب بالا رفتن دمای آب می شود، مشاهده کرد. ماهی کپور علاوه بر طعم لذیذش مزایایی همچون پرورش آسان و اقتصادی تر نسبت به ماهی های دیگر و قیمت ارزانتر و سالمتر بودن نیز دارد. در برخی نقاط دنیا که مردم به طور مرتب از گونه کپورماهیان تغذیه می کنند تقریبا هیچ گونه بیماری قلبی مشاهده نشده ( برای مثال اسکیموها، چینی ها و ژاپنی ها ). بنابراین هرچه توجه ما بیشتر به سالم بودن غذا معطوف می شود، ماهی کپور از اهمیت بیشتری برخوردار گشته و جای خود را در بساط ماهی فروشان و آبزی پروران بیشتر باز می کند.

به طور کلی ماهی کپور تقریبا هر شرایط آب و هوایی را که دیگر ماهی های آب شیرین قادر به زندگش درش هستند، تحمل می کند. ولی زمانی پرورش این ماهی اقتصادی و به صرفه و سودده است که از میزان رشدی به مراتب سریع تر از رشد کپور وحشی برخوردار باشد.

پرورش ماهی کپور به 3 روش متراکم، نیمه متراکم و غیر متراکم یا گسترده انجام می شود.

پرورش کپور به روش متراکم: این سیستم پرورش یکی از بهترین روش های پرورش ماهی است که در آن می توان با حداقل آب به حداکثر محصول دهی رسید. برای پرورش ماهی در استخر به روش متراکم می توان از استخرهای پیش ساخته، استخرهای خاکی و استخرهای آبراهه ای استفاده کرد که تراکم آبزی بالایی را در خود جا می دهند (10 تا 50 ماهی در متر مکعب آب). ماهی ها در پرورش متراکم از غذای شرکتی تغذیه می کنند و مهم است که کیفیت هوادهی استخر، کیفیت آب و کیفیت غذای آنها مکررا چک شود و بالاترین کیفیت ممکن برایشان تامین شود. بازدهی این شیوه پرورش حدود 15 الی 100 تن در هکتار است و گرچه که به سرمایه اولیه زیادی نیاز دارد اما سود ماحصل از آن ارزشش را دارد.

پرورش کپور به روش نیمه متراکم: این روش پرورش ماهی کپور رایج تر بوده و در استخرهای کوچک (0.5 تا 1 هکتار در ناحیه) صورت می گیرد. تراکم ماهی در این شیوه بسیار بالا بوده (10000 تا 15000 ماهی در هکتار) و همراه سعی در این است که برای تغذیه ماهی از غذای طبیعی استفاده شود. هرچند که می شود از غذای مکمل نیز کمک گرفت. بازدهی این روش متوسط بوده (3 تا 10 تن در هکتار) و نرخ بقا بالاست.

بیماری ویرمی بهاره کپور ماهیان ، یک بیماری ویروسی است که به طور خاص کپور ماهیان را مورد هدف قرار می دهد و اختصاصا آنان را آلوده می نماید. اما در مواردی این بیماری را برای گونه هایی همچون آمور، ماهی قرمز، کوی، کاراس، گربه ماهی و لای ماهی  نیز مشاهده شده است. این بیماری یک پاتوژن رابدویروسی است که اغلب ذخایر کپورماهیان را در سراسر اروپا از بین می برد. در مواردی که ماهی به این ویروس آلوده گردد، طحال، کلیه، روده ها و کیسه شنا معمولا ملتهب، متورم یا دچار خونریزی هستند. پیشرفت بیماری منجر به نکروز اندام های داخلی و در نهایت مرگ می شود.

علائم بیماری ویرمی بهاره کپور ماهیان

این بیماری ویروسی کپور ماهیان به طور معمول در کشور هایی که دمای آب پایینی دارند، شیوع دارند و ویروس آن از طریق ماهیان آلوده و انگل های خون خوار منتشر می گردد. شاخصه های کلی این بیماری در کپورماهیان ، عدم تطبیق بدن با میزان نمک محلول در آب است که منجر به آماس و خونریزی می شود. از علائم بصری این بیماری موارد زیر می باشد:

  • ورم چشم ها
  • ورم کردگی عمومی بدن
  • تیره شدن بدن
  • خون ریزی در سطح پوست
  • بر آمدگی خروجی تخم ها و اسپرم ها در ماهیان

و از علائم باطنی این بیماری ویروسی کپور که درون بدن در حال اتفاق است، می توان به موارد زیر اشاره نمود:

  • جمع شدن آب در داخل بدن
  • خونریزی کیسه شنا در کپورماهیان
  • التهاب روده ها

و نیز ویژگی کلی این ماهیان شامل موارد زیر می گردد:

  • دم زنی آرام ماهیان
  • بی حالی کپورماهیان
  • عدم تعادل در شناوری

سرایت ویروس بهاره کپور ماهیان در استخر های پرورشی

عامل این بیماری ویروسی کپور، یک ویروس میله ای است که شناسایی آن به وسیله ی تست الایزا، ایمونوفلئورسنس و طبیعی سازی ویروس امکان پذیر است. ویروس بهاره کپور ماهیان میتواند به وسیله ی جریان آب و حرکت ماهی های آلوده در استخر پرورش، گسترش یابد.

روش های کنترل این بیماری ویروسی کپور

بهترین و اصلی ترین راه برای کنترل انتشار این بیماری ویروسی کپور جلوگیری از راه پیدا کردن آب استخر های آلوده به ویروس بهار کپور ماهیان و ماهیان آلوده ی ویروس، به مناطق دیگر و عدم استفاده از ابزار آلات مورد استفاده در محیط های آلوده ی این استخر ها، در مناطق عاری از این بیماری و ضد عفونی آنهاست.

ماهیانی که از این ویروس کشنده جان سالم به در می برند، در برابر ابتلا به این بیماری، بسیار مقاوم می شوند. و در حال حاضر هیچ واکسنی برای این بیماری وجود ندارد و هیچ راه درمانی قابل اطمینانی نیز به اثبات نرسیده است. روش های کنترلی برای این بیماری ویروسی کپور ، پیشگیری است تا ماهیانتان در معرض این عامل ویروسی قرار نگیرند. این روش بیشتر در استخر های کوچک که این قابلیت برای پرورش دهنده ممکن است، پیشنهاد می گردد و در محیط های وسیع پرورشی این پیشگیری تا حدی ممکن الوقوع نمی باشد.

از دیگر راه های کنترل این بیماری ویروسی کپور ، ضد عفونی کردن استخر ها با استفاده از محلول های شیمیایی، کاهش استرس محیطی، معدوم کردن صحیح جسد ماهیان تلفاتی از طریق این بیماری و همچنین کم کردن تراکم ماهیان در استخر های پرورشی در فصول زمستان و بهار می باشد. همه گیری ویرمی کپورماهیان در آبهای 19 -20 درجه و بالاتر، بسیار کاهش می یابد؛ پس در نتیجه اگر پرورش دهنده بتواند دمای استخر پرورشی خود را در این بازه ی دمایی قرار دهد، گامی درست در کنترل انتشار ویروس بهاره کپور ماهیان برداشته است.

بیماری ایک ( دانه های سفید – ich ) در کپورماهیان

بیماری ایکتیوفتیریازیس یکی از شایع ترین بیماری ها در کپورماهیان است که با نام اختصاری ایک در بین پرورش دهنده ها رواج دارد. این بیماری به نام دانه های سفید نیز شهرت دارد. نام بيماري دانه هاي سفيد، به جهت كيست هاي سفيد رنگ قابل مشاهده اي است كه در اين بيماري، در پوست ماهي ايجاد مي‌ شود. بیماری ایک بين ماهيان پرورشي، آكواريومي و وحشي به وقوع مي پيوندد. البته، در بين ماهيان آبهاي خنك و گرم، بيش از آبهاي سرد ديده مي‌شود. انتشار سریع بیماری ایک در بين کپورماهيان از يك طرف و تشخيص ساده آن از طرف ديگر، باعث شده است تا بیماری ایک به طور وسيعي مورد توجه قرار گيرد. عامل این بیماری را با نام ايكتيوفتيرس مولتي فيليئيس Ichthyophthirius multifiliis   می شناسند.

درجه حرارت مناسب براي تكثير اين انگل، 24تا 26 درجه سانتیگراد است. و مي‌توان گفت كه چرخه تكاملي انگل، در دماي 24 تا 26 درجه سانتيگراد، طي چهار روز كامل مي‌شود. پس می توان نتیجه گرفت که ایک در فصل بهار و فصول گرم افزایش می یابد.

علائم بیماری ایک

از اصلی ترین علائم بیماری ایک در کپورماهیان، که بزرگترین تک یاخته ی انگلی در ماهیان به حساب می آید، مشاهده ی نقاط سفید کوچک در پوست و آبشش ها است. این آلودگی اگر در حد خفیف باقی بماند، منجر به تغیرات رفتاری در کپورماهیان نخواهد شد اما در عفونت های شدید ، علائمی نظیر بی حالی، سستی، مالیدن بدن به کف استخر و دیواره ها را شاهد خواهیم بود. البته در نوع حاد آن، در اثر آسیب زیاده وارده به آبشش، ایک می تواند تنفس را برای آبزیان دشوار کند.

روش تشخیص بیماری ایک

یک پرورش دهنده هوشمند هیچگاه نباید با مشاهده ی دانه های سفید بر روی بدن کپورماهیان،  در نتیجه گیری عجول باشد و بیماری ای که ماهیانش با آن درگیر شده اند را بدون بررسی بیشتر، بیماری ایک فرض کنید. برای اثبات وجود انگل بیماری ایک در کپورماهیان می توان از میکروسکوپ استفاده نمود.

روش درمان بیماری ایک

مهم ترین روش درمانی در بیماری ایک، پیشگیری از وقوع آن است. بدین روش که در صورت مشاهده ی اولین ماهی مبتلا به بیماری ایک، آن را در محیطی مجزا قرنطینه نموده و راه ورود این عامل انگلی به استخرمان را مسدود می کنیم. حتی در استخر های درگیر شده با بیماری ایک، پیشنهاد می گردد که گیاهان موجود در استخر را نیز معدوم کنیم تا از یورش بیش از پیش این عامل انگلی در استخرمان بکاهیم. اگر قصد انتقال گیاهی جدید را به درون استخرتان دارید، بهتر است آن را در مکانی که حاوی آب 24 تا 28 درجه سانتی گراد است به مدت سه روز قرار دهید ( اگر دمای آب پایین تر از این حد باشد، مدت زمانی بیشتری لازم است ). در این مدت اگر این گیاهان به این انگل آلوده باشند، تومیت های آنان پدید خواهد آمد و چون میزبانی را نمی یابند، در عرض 2 تا 3 روز پس از ظهور، از بین می روند.

درمان بیماری ایک در استخر های بزرگ، به وسیله ی افزایش جریان آب، صورت میگیرد اما در استخر هایی با وسعت بیشتر که کنترل شدت جریان آب در آن به مراتب سخت تر است و عموما جریان آب در آنها کند است، می توان از روش شیمی درمانی استفاده نمود. البته لازم به ذکر است که اگر سیر تکاملی در داخل بافت های جلدی میزبان سپری شود، به هیچ وجه تحت تاثیر مواد شیمیایی قرار نمی گیرد!

بیماری لرنه آ

لرنه آ که به آن کرم لنگر نیز می گویند دارای سری لنگر مانند است که به جهت جلوگیری از کنده شدن از پوست میزبان، به این شکل در آمده است. . لرنه آ یک انگل واقعی است، به این دلیل که در آبشش یا بدن میزبان قرار می گیرد و منبع غذایی آن بافت های میزبان است و بر خلاف اکثر انگل های رایج که به ماهی می چسبند، از هر ماده مرده یا باکتری ای تغذیه می کنند.

اگرچه انگل لرنه آ با توجه به طول 8 میلی متری خود، به راحتی با چشم غیر مسلح قابل رویت و تشخیص است، اما به عنوان یک موجود زنده در برابر مواد شیمیایی بسیار مقاوم است و از بین بردن آن سخت است.

روش های اولیه ی پیشگیری از وقوع لرنه آ در استخر های پرورشی کپورماهیان

کپورماهیان موجود در استخر باید به صورت بصری از نظر انگل های بالغ، غربالگری شوند و سپس به طور منظم در طول قرنطینه کنترل شوند. اگر انگل تشخیص داده شود، مداخله زود هنگام منجر به موفقیت آمیزترین نتیجه خواهد شد. همچنین قرنطینه و غربالگری کپورماهیان جدید الورود، برای جلوگیری از ورود انگل بسیار توصیه می شود.

روش درمانی بیماری لرنه آ

درمان بیماری لرنه آ همان طور که گفته شد، بسیار سخت است زیرا شامل گرفتن کپورماهیان میزبان و حذف فیزیکی لرنه آن با استفاده از موچین است ولی متاسفانه اغلب در این روش، حذف همیشه کامل نیست و قسمت لنگر مانند همچنان در پوست باقی می ماند و می تواند منجر به بیماری های ثانویه شود. زخم های ناشی از حذف فیزیکی لرنه آ، اگر به دقت تحت نظر گرفته نشود، می تواند منجر به عفونت های ثانویه ی باکتریایی و قارچی گردد. البته این نکته حائز اهمیت است که ماهیانی که با موفقیت روند درمانی شان تکمیل  شده، به ابتلای مجدد به عفونت های آینده با لرنه آ مقاوم می شوند.

بیماری لرنه آ

در نهایت …

کپور ماهیان تقریبا از آغاز تاریخ آبزی پروری توجه پرورش دهندگان را به دلیل داشتن ویژگی های مطلوب مختلف برای پرورش به خود اختصاص داده اند. مقاومت نسبتا بالا در مقابل ناملایمات محیطی، تکثیر پذیری مصنوعی و نیمه مصنوعی و بسیاری از ویژگی های ارزنده دیگر کپور ماهیان را به یکی از محبوب ترین گونه های پرورشی گرمابی آب شیرین تبدیل کرده است. در ایران نیز به دلیل وجود تقاضای زیاد در بازار داخلی و خارجی، پرورش این ماهی می تواند روش مطمئنی برای کسب درآمد از فعالیت های شیلاتی باشد. هر آبزی پروری که تصمیم خود را برای پرورش ماهی کپور گرفته باشد تقریبا در اکثر مناطق ایران با توجه به موقعیت جغرافیایی و آب و هوای کشور عزیزمان می تواند در هر نوع سامانه پرورشی که در اختیار دارد اقدام به پرورش کپور نماید. فراموش نکنید که یکی از پایه های اصلی موفقیت در آبزی پروری انتخاب بچه ماهی مناسب است. اگر تصمیم به پرورش ماهی کپور گرفته اید آبزیبان می تواند شما را با مشاوره های اولیه و تراکم سنجی و در کنار آن تامین بچه ماهی کپور با بالاترین کیفیت و تولید شده در مراکز تکثیر استاندارد یاری کند. برای دریافت این خدمات کافیست با ما تماس بگیرید.

 !با آبزیبان تماس بگیرید

013-44918

این مطلب چقدر مفید بود؟

برای امتیاز دادن روی ستاره کلیک کنید

3.3/5 - (131 امتیاز)

در رابطه با محصولات سوالی دارید؟

همین حالا با شماره 09114646386 تماس بگیرید.

در بحث‌‌ پیرامون این محصول شرکت کنید!

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

این زمینه را پر کنید
این زمینه را پر کنید
لطفاً یک نشانی ایمیل معتبر بنویسید.
شما برای ادامه باید با شرایط موافقت کنید

سوالی دارید؟

همین حالا با شماره 09114646386 تماس بگیرید.

فهرست